2. TEMA: ÇALGI SESLERİNİ AYIRT EDİYORUM

KB1. Temel Beceriler

E1.1. Merak, E1.5. Kendine Güvenme (Öz Güven), E3.2. Odaklanma, E3.4. Gerçeği Arama, E3.9. Şüphe Duyma

SDB2.1. İletişim

D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık

FLT.1.2.1. Çalgıların seslerini ayırt edebilme

Çalgılara Özgü Tınıları Ayırt Etme

Sesin Oluşumunu Anlama

çalgı, ses, tını, titreşim

Öğrenme çıktıları; kontrol listesi, eşleştirme ve doğru-yanlış soruları kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilere sesin oluşumu, çalgıların tınıları ve ses ayırt etme becerilerini geliştirmeye yönelik performans görevi verilebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin çalgıların şekillerini bildikleri ve bu şekiller ile isimleri ilişkilendirebildikleri kabul edilir

“Sesleri nasıl duyabildiğinizi biliyor musunuz?“, “Bir sesi duyduğunuzda o sesin nereden geldiğini nasıl anlarsınız?“, “Hangi müzik aletlerini biliyorsunuz?“, “Mutfakta yemek yaparken duyduğunuz sesler ile dışarıdaki araba sesleri arasındaki farklar nelerdir?“, “Sabah uyandığınızda duyduğunuz ilk ses nedir?“, “İnsanlar nasıl konuşur?“, “Konuştuğunuzda hangi organlarınız çalışır?“ gibi sorular sorularak öğrencilerin önceki öğrenmeleri değerlendirilebilir.

“Bir kedi miyavladığında ya da bir köpek havladığında onları görmeseniz bile o sesin bir kediden ya da köpekten geldiğini anlayabilir misiniz?" sorusu sorulabilir. Alınan dönütler doğrultusunda nasıl hayvanların seslerini tanıyabiliyorsak çalgıların yapısal özelliklerine göre tınılarının farklı olduğu ve onları bu sayede ayırt edebildiğimiz ifade edilir. Bu ses özelliklerine göre kullanım alanlarının ve yapılarının değişiklik gösterdiği hazırlanan görseller üzerinden aktarılabilir. Öğrencilere herhangi bir uzay filminden sahneler izletilerek uzayda ses olup olmadığına ilişkin açık uçlu sorular sorulabilir. Doğada algıladığımız tüm seslerin oluşabilmesi için gerekli koşullar olması gerektiği; her an, her yerde ses olsa dahi bizim bunları ancak belli koşullar dâhilinde duyabileceğimiz konusunda kısa bir bilgilendirme yapılarak köprü kurulabilir.

FLT.1.2.1

 Öğretmen; sınıfa diyapazon, tef, ksilofon, melodika ve flüt getirerek öğrencilerin dikkatini çeker ve odaklanmalarını ister (E3.2). Daha sonra öğrencilere sesin nasıl oluştuğuna dair açık uçlu sorular sorulur (E3.9). Öğrencilerin kendi aralarında tartışmaları ve bu sırada saygılı olmaları beklenir; bu süreçte söz hakkı vermek, söz kesmemek, etkin dinlemek gibi etkili iletişim becerilerini kullanmaları istenir (SDB2.1, D14.1). Öğrencilerden yönlendirici sorularla beyin fırtınası yapmaları istenir ve öğrencilerin bu süreç sonunda doğadaki tüm seslerin kaynağında titreşim olduğu sonucuna varılması beklenir (KB2.10). Kaynağında yalnızca titreşim olan her hareketin ses oluşturduğuna dikkat çekilir. Ayrıca sesin oluşumuyla ilgili kısa bir belgesel film etkileşimli tahta aracılığıyla izletilir (OB4). Uzayda ses dalgalarının yayılmasını sağlayacak bir ortam olmadığı için uzayda sesin olmadığı vurgulanır. Öğrencilerden aileleriyle izleyebilecekleri, bu konuyu anlatan diğer kaynaklara ulaşmaları ve izlediklerinden anladıklarını sınıfta paylaşmaları istenir (E3.4, SDB2.1). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen sınıfa susarak girer ve yalnızca jest ve mimikleriyle bir şeyler ifade etmeye çalışır. Bunu yaparken oturma, kalkma gibi belli komutları da ekler ve öğrencilerde merak uyandırır (E1.1). Ardından insan sesinin iletişimdeki önemi ve rolü, günlük yaşam deneyimleri üzerinden aktarılır. Öğrencilerden insan sesi oluşurken hangi süreçlerden geçtiğini düşünmeleri beklenir. “Konuşmanızı sağlayan organlarınız nelerdir?“ gibi açık uçlu sorularla öğrencilerin insan sesinin bir oluşum sürecinden geçtiğini fark etmeleri sağlanır. Öğrencilerden etkileşimli tahta kullanarak sesin oluşumunda görevli organları gösteren bir sunum hazırlamaları istenir. Bu süreç, kontrol listesi veya gözlem formu ile değerlendirilebilir. Öğrencilere "İnsan sesi ile doğadaki diğer canlıların sesini nasıl ayırt edersiniz?" sorusu sorulur. Bu sorularla her sesin eşsiz olduğu vurgulanır. İnsan sesleri benzer olsa da her insanın sesinin birbirlerinden farklı olduğu vurgulanır. Ayrıca çevremizdeki insanların yüzlerini görmesek de seslerinden ayırt edebileceğimiz vurgulanır. Öğrencilerden etkin bir şekilde dinlemeleri beklenir (SDB2.1). Çalgıların da kendine özgü tınıları olduğu ve bu tınıların aynı insan sesi gibi yapısal özelliklerinden kaynaklı olarak birbirinden ayrıldığı ifade edilir. Bir önceki temada dokunsal ve görsel olarak öğrendikleri çalgıların sesleri dinletilir. Yapı bakımından farklılıklarına dikkat çekilir ve öğrencilere dikkatli dinlediklerinde bu sesleri ayırt edebilecekleri söylenir. Bu süreç, öğrencilere bu konuda güven duymaları için bir fırsat sunar (E1.5). Ardından çalgıların yapısal özelliklerine bağlı olarak nasıl ses çıkardıklarına dair görsel ve işitsel kaynaklar etkileşimli tahta aracılığıyla sunulur. Öğrencilerden sesin oluşumu, çalgıların tınıları ve ses ayırt etme becerilerini geliştirmeye yönelik performans görevi istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Melodika veya flüt gibi çalgılar öğrencilere verilerek bu çalgılardan değişik sesler çıkarmaları istenebilir. Bir gitarın telleri veya bir tefin üzerindeki deri kısım gösterilerek sesin bu yapılar aracılığı ile nasıl titreşim ürettiği açıklanabilir. Öğrenciler, sesin oluşumuna dair farkındalık kazanmaya yönelik küçük çalışmalar yapabilirler. Örneğin evdeki lastik, karton vb. geri dönüşüm malzemeleri ile basit müzik aletleri yapmaları ve bunlarla ses üretmeleri istenebilir.

Öğrencilere sesin oluşumuyla ilgili resimli ve renkli görseller gösterilebilir. Öğrencilere sesin titreşimlerden kaynaklandığını anlatan basit bir hikâye ya da kısa bir çizgi film izletilebilir. Bu hikâye veya filmde sesin nasıl oluştuğu, nesnelerin titreşerek ses çıkardığını anlatmaları istenebilir.