Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Alan Becerileri (BTYAB)

Bilim ve teknolojide yaşanan hızlı değişim, bireyin ve toplumun değişen ihtiyaçları, öğrenme-öğretme kuram ve yaklaşımlarındaki yenilik ve gelişmeler bireylerden beklenen rolleri de doğrudan etkilemiştir. Bu değişim bilgiyi üreten, işlevsel olarak kullanabilen, problem çözebilen, soyut ve eleştirel düşünen, girişimci, kararlı ve iletişim becerileriyle topluma ve kültüre katkı sağlama niteliklerine sahip bir bireyi tanımlamaktadır. Bu nitelik dokusuna sahip bireylerin yetişmesine hizmet edecek bilişim teknolojileri ve yazılım alan becerileri, öğrencilerin bilişim ve yazılım teknolojilerini etkili, bilinçli ve güvenli bir şekilde kullanmalarını sağlamayı amaçlayan kapsamlı bir yaklaşımla geliştirilmiştir. Bilişim teknolojileri ve yazılım alan becerileri, öğrencilerin dijital teknolojileri yalnızca tüketmekle kalmayıp yaratıcı ve çözüm odaklı bir şekilde kullanabilmelerine yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte öğrencilerden dijital okuryazarlık ve bilgi işlemsel düşünme süreçlerini işe koşma, yazılım geliştirme, tasarım, veri yönetimi ve dijital güvenlik konularında yetkinlik kazandırmayı kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde bilişim teknolojilerini kullanma, bilgi işlemsel düşünme, yazılım geliştirme, dijital ürün geliştirme, veri yönetimi ve dijital güvenlik önlemleri alma olmak üzere altı bilişim teknolojileri ve yazılım alan becerisine yer verilmiştir.

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Alan Becerileri (BTYAB)

Bilişim Teknolojilerini Kullanma Becerisi (BTYAB1)

Bireyin bilişim teknolojilerini etkin ve verimli bir şekilde kullanma yeteneğini ifade eder. Günümüzün dijital dünyasında, farklı teknolojik araç ve uygulamaları tanıma, sınıflandırma ve bu teknolojilerle çalışma becerisi bireylerin bilgiye ulaşmasını kolaylaştırırken aynı zamanda iş süreçlerinde de daha verimli olmalarını sağlayacaktır. Bilişim teknolojilerini kullanma becerisi; "bilişim teknolojilerini sınıflandırma" ve "bilişim teknolojileri ile çalışma" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

BTYAB1.1. Bilişim Teknolojilerini Sınıflandırma

Süreç bileşenleri
BTYAB1.1.SB1. Kavramları/araçları/teknolojileri bileşenleri belirlemek
BTYAB1.1.SB2. Kavramları/araçları/teknolojileri/bileşenleri ilişkilendirmek
BTYAB1.1.SB3. Kavramları/araçları/teknolojileri/bileşenleri kullanım alanlarına göre gruplandırmak

BTYAB1.2. Bilişim Teknolojileri ile Çalışma

Süreç bileşenleri
BTYAB1.2.SB1. Araç ve teknolojileri amacına uygun olarak belirlemek
BTYAB1.2.SB2. Belirlediği araç ve teknolojileri kullanmak
BTYAB1.2.SB3. Kullandığı araç ve teknolojileri uygunluk/verimlilik kapsamında değerlendirmek

Bilgi İşlemsel Düşünme Becerisi (BTYAB2)

Bireyin karmaşık problemleri çözmek ve bilgiyi işlemek için sistematik ve algoritmik düşünme yeteneğini ifade eder. Bu beceri bireylerin problemleri yönetilebilir parçalara ayırmalarını, her parçayı analiz ederek çözüm yolları geliştirmelerini, algoritmalar kullanarak çözümler üretmelerini ve veriyi düzenleyerek anlamlı bilgilere dönüştürmelerini sağlar. Bilgi işlemsel düşünme becerisi; "sorgulama", "algoritmik düşünme", "soyutlama", "ayrıştırma" ve "test etme-hata ayıklama" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.8. Sorgulama

Süreç bileşenleri
KB2.8.SB1. Merak ettiği konuyu tanımlamak
KB2.8.SB2. İlgili konu hakkında sorular sormak
KB2.8.SB3. İlgili konu hakkında bilgi toplamak
KB2.8.SB4. İlgili konu hakkında toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek
KB2.8.SB5. İlgili konu hakkında toplanan bilgiler üzerinde çıkarım yapmak

BTYAB2.1. Algoritmik Düşünme

Süreç bileşenleri
BTYAB2.1.SB1. Problemi belirlemek
BTYAB2.1.SB2. Problemin girdi ve çıktılarını belirlemek
BTYAB2.1.SB3. Problemin çözümüne ilişkin işlem adımlarını listelemek
BTYAB2.1.SB4. İşlem adımlarını akış şeması ile göstermek

BTYAB2.2. Soyutlama

Süreç bileşenleri
BTYAB2.2.SB1. Probleme ilişkin bilgileri belirlemek
BTYAB2.2.SB2. Problemle ilgili olmayan bilgileri kapsam dışında bırakmak
BTYAB2.2.SB3. Belirlenen probleme ilişkin soyut kavramları somut nesnelerle ilişkilendirmek

BTYAB2.3. Ayrıştırma

Süreç bileşenleri
BTYAB2.3.SB1. Problemi yönetilebilir alt problemlere ayırmak
BTYAB2.3.SB2. Ayrılan her bir parçayı çözümlemek
BTYAB2.3.SB3. Ayrılan parçaları çözüm için birleştirmek

BTYAB2.4. Test Etme-Hata Ayıklama

Süreç bileşenleri
BTYAB2.4.SB1. Bilgi işlemsel düşünme sürecinde geliştirdiği algoritmayı/kodlamayı test etmek
BTYAB2.4.SB2. Bilgi işlemsel düşünme sürecinde hataları ayıklayarak algoritmayı/kodlamayı kullanıma hazır hale getirmek

Yazılım Geliştirme Becerisi (BTYAB3)

Bireyin teknik bilgi birikimlerini genişletirken yazılım tasarımı ve mimarisi konusunda etkin çözümler oluşturabilmelerini ifade eder. Ayrıca yazılım geliştirme sürecinin aşamalarını öğrenmede yardımcı olur. Bu beceri, öğrencilerin programlama dilleri yardımıyla kodlama yapmalarını, yazılımın işlevselliğini ve performansını artırmak için gerekli algoritma ve yapıları kullanarak uygulama geliştirmelerini içerir. Böylelikle öğrencilerin yaratıcı düşünme yeteneklerini geliştirerek özgün ve yenilikçi yaklaşımla problem çözme yeteneklerinin güçlenmesini sağlar. Yazılım geliştirme becerisi; "sorgulama", "yapılandırma", "yazılım geliştirme ortamını hazırlama", "yazılım geliştirme sürecinde kullanılan bileşen/yapı/yöntemlerinden yararlanma", "yazılım geliştirme sürecini yönetme", "yazılım geliştirme sürecinde robotik/mekanik sistemler ile entegre bir ürün/sistem geliştirme", "test etme-hata ayıklama" ve "sentezleme" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

KB2.8. Sorgulama

Süreç bileşenleri
KB2.8.SB1. Merak ettiği konuyu tanımlamak
KB2.8.SB2. İlgili konu hakkında sorular sormak
KB2.8.SB3. İlgili konu hakkında bilgi toplamak
KB2.8.SB4. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek
KB2.8.SB5. Toplanan bilgiler üzerinden çıkarım yapmak

KB2.13. Yapılandırma

Süreç bileşenleri
KB2.13.SB1. Mevcut olay/konu/durumu inceleyerek hiyerarşik, nedensel ya da mantıksal ilişkiler ortaya koymak
KB2.13.SB2. Tespit ettiği ilişkilerle ilgili ön bilgilerden yararlanarak uyumlu bir bütün oluşturmak/ortaya koymak

BTYAB3.1. Yazılım Geliştirme Ortamını Hazırlama

Süreç bileşenleri
BTYAB3.1.SB1. Yazılım geliştirme ortamlarını tanımak
BTYAB3.1.SB2. Yazılım geliştirme ortamını belirlemek
BTYAB3.1.SB3. Yazılım geliştirme ortamını düzenlemek

BTYAB3.2. Yazılım Geliştirme Sürecinde Kullanılan Bileşen/Yapı/ Yöntemlerinden Yararlanma

Süreç bileşenleri
BTYAB3.2.SB1. Yazılım geliştirme sürecinin bileşenlerini/yapılarını/yöntemlerini tanımak
BTYAB3.2.SB2. Yazılım geliştirme sürecinin bileşenlerini/yapılarını/yöntemlerini kullanmak
BTYAB3.2.SB3. Kullandığı bileşenleri/yapıları/yöntemleri değerlendirmek

BTYAB3.3. Yazılım Geliştirme Sürecini Yönetme

Süreç bileşenleri
BTYAB3.3.SB1. Yazılım geliştirme sürecini planlamak
BTYAB3.3.SB2. Yazılımı/programı tasarlamak
BTYAB3.3.SB3. Yazılımı/programı oluşturmak
BTYAB3.3.SB4. Oluşturulan yazılımı/programı değerlendirmek

BTYAB3.4. Yazılım Geliştirme Sürecinde Robotik/Mekanik Sistemler ile Entegre Bir Ürün/ Sistem Geliştirme

Süreç bileşenleri
BTYAB3.4.SB1. Robotik/mekanik sistemler ile entegre bir ürün/sistem için gereksinimleri belirlemek
BTYAB3.4.SB2. Kullanılacak araç gereçleri seçmek
BTYAB3.4.SB3. Robotik/mekanik sistemler ile entegre bir ürünü/sistemi oluşturmak
BTYAB3.4.SB4. Robotik/mekanik sistemler ile entegre bir ürünü/sistemi belirlenen ölçütleri karşılayacak şekilde çalışır hale getirmek

BTYAB3.5. Test Etme-Hata Ayıklama

Süreç bileşenleri
BTYAB3.5.SB1. Geliştirdiği yazılımı/programı test etmek
BTYAB3.5.SB2. Hataları ayıklayarak yazılımı/programı kullanıma hazır hâle getirmek

KB2.20. Sentezleme

Süreç bileşenleri
KB2.20.SB1. Parçaları belirlemek
KB2.20.SB2. Parçalar arasında ilişki kurmak
KB2.20.SB3. Parçaları birleştirerek özgün bir bütün oluşturmak

Dijital Ürün Geliştirme Becerisi (BTYAB4)

Bireyin tasarım araç ve teknolojilerinden etkin bir şekilde yararlanarak görsel ve canlandırma ile desteklenen tasarım kurgusu oluşturma, estetik ve işlevsel yönleri güçlü ürün ve simülasyon/model geliştirmelerini ifade eder. Dijital ürün geliştirme becerisi; "tasarım araç, teknoloji ve yöntemlerinden yararlanma", "tasarım kurgusu oluşturma", "ürün geliştirme" ve "simülasyon/model geliştirme" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

BTYAB4.1. Tasarım Araç, Teknoloji ve Yöntemlerinden Yararlanma

Süreç bileşenleri
BTYAB4.1.SB1. Tasarım oluşturma sürecinde kullanılan araç, teknoloji ve yöntemleri tanımak
BTYAB4.1.SB2. Uygun araç, teknoloji ve yöntemleri belirlemek
BTYAB4.1.SB3. Belirlenen araç, teknoloji ve yöntemleri kullanmak
BTYAB4.1.SB4. Kullanılan araç, teknoloji ve yöntemleri değerlendirmek

BTYAB4.2. Tasarım Kurgusu Oluşturma

Süreç bileşenleri
BTYAB4.2.SB1. Tasarımı yapılacak gerçek hayat problemini belirlemek
BTYAB4.2.SB2. Tasarım sürecinde hikâye/senaryo unsurlarını belirlemek
BTYAB4.2.SB3. Belirlenen unsurları kapsayan hikâye/senaryo oluşturmak
BTYAB4.2.SB4. Hikâyeyi/senaryoyu bütünlük açısından değerlendirmek

BTYAB4.3. Ürün Geliştirme

Süreç bileşenleri
BTYAB4.3.SB1. Tasarlanan hikâye/senaryo unsurlarından uyumlu bir bütün oluşturmak
BTYAB4.3.SB2. Oluşturulan ürünü belirlenen ölçütler açısından değerlendirmek

BTYAB4.4. Simülasyon/ Model Geliştirme

Süreç bileşenleri
BTYAB4.4.SB1. Simülasyon/model yapılacak gerçek hayat problemini belirlemek
BTYAB4.4.SB2. Problem çözümü için bir simülasyon/model oluşturmak
BTYAB4.4.SB3. Geliştirilen simülasyon/modeli uygulamak
BTYAB4.4.SB4. Simülasyonun/modelin süreç ve sonuçlarını değerlendirmek

Veri Yönetimi Becerisi (BTYAB5)

Bir problemi çözmek veya bir araştırma sorusuna yanıt bulmak için verilerden bilimsel araştırma süreç adımlarını takip ederek anlamlı sonuçlar elde etme sürecini ifade eder. Veri yönetimi becerisi; "problemi belirleme", "verileri toplama ve düzenleme", "bulgulara ulaşma" ve "bulguları yorumlama" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

BTYAB5.1. Problemi Belirleme

Süreç bileşenleri
BTYAB5.1.SB1. Araştırma gerektiren gerçek yaşam durumunu belirlemek
BTYAB5.1.SB2. Bağlam içerisinde veriye dayalı cevaplanabilecek araştırma soruları oluşturmak

BTYAB5.2. Verileri Toplama ve Düzenleme

Süreç bileşenleri
BTYAB5.2.SB1. Veri toplama süreci için plan yapmak
BTYAB5.2.SB2. Verileri elde etmek
BTYAB5.2.SB3. Verileri kullanıma hazır hâle getirmek

BTYAB5.3. Bulgulara Ulaşma

Süreç bileşenleri
BTYAB5.3.SB1. Uygun analiz ve çözümleme yöntemlerini seçmek
BTYAB5.3.SB2. Verileri işlemek
BTYAB5.3.SB3. Verileri analiz etmek ve çözümlemek
BTYAB5.3.SB4. Verileri görselleştirmek

BTYAB5.4. Bulguları Yorumlama

Süreç bileşenleri
BTYAB5.4.SB1. Bulgulara ait sonuç çıkarmak
BTYAB5.4.SB2. Elde ettiği bulguları kaynak göstererek yorumlamak

Dijital Güvenlik Önlemleri Alma Becerisi (BTYAB6)

Dijital ortamların güvenliğini sağlamak ve siber tehditlere karşı etkili bir koruma oluşturmak için gerekli yeterlikleri ve süreçleri ifade eder. Bu beceri, dijital ortamlarda risklerin belirlenmesini, dijital güvenlik önlemlerinin uygulanmasını ve sürekli olarak güncellenmesini ve böylelikle dijital ortamda verinin korunmasını sağlar. Ayrıca siber uzayda saldırı ve savunma stratejileri geliştirilmesi, dijital ortamda güvenlik açıklarının belirlenerek tehdit analizinin yapılması ve etkili savunma yöntemlerinin belirlenmesi süreçlerinden oluşur. Bu süreçler, dijital varlıkların korunmasını ve bilgi güvenliği risklerinin minimize edilmesini sağlar. Dijital güvenlik önlemleri alma becerisi "dijital güvenlik önlemlerini yönetme", "dijital güvenlik önlemlerini uygulama" ve "siber saldırılara karşı savunma stratejilerini kullanma" bütünleşik becerilerinden oluşmaktadır.

BTYAB6.1. Dijital Güvenlik Önlemlerini Yönetme

Süreç bileşenleri
BTYAB6.1.SB1. Dijital güvenlik risklerini belirlemek
BTYAB6.1.SB2. Dijital güvenlik önlemlerini belirlemek
BTYAB6.1.SB3. Bilgi güvenliğinin temel bileşenlerini ayırt etmek
BTYAB6.1.SB4. Karşılaşılan bir durumu/olayı e-güvenlik önlemleri açısından değerlendirmek

BTYAB6.2. Dijital Güvenlik Önlemlerini Uygulama

Süreç bileşenleri
BTYAB6.2.SB1. Dijital ortamlarda kişisel verilerin korunmasına yönelik gerekli önlemleri almak
BTYAB6.2.SB2. Dijital ortamlarda kendi/kullanıcının sistemini korunmasına yönelik gerekli önlemleri almak

BTYAB6.3. Siber Saldırılara Karşı Savunma Stratejilerini Kullanma

Süreç bileşenleri
BTYAB6.3.SB1. Sistemin güvenliğini test etmek
BTYAB6.3.SB2. Siber saldırı türlerine karşı savunma stratejilerine karar vermek
BTYAB6.3.SB3. Güvenlik açıklarını kapatmaya yönelik müdahale işlemlerini gerçekleştirmek