Fen Bilimleri Alan Becerileri (FBAB)

Eğitimi, kişilerin karşılaştığı problemleri fark edebilmesi, kararlar vermesi ve hayata yönelik faaliyetlerini bu kararlar bağlamında düzenlemesine yönelik deneyim kazanmalarını destekler. Söz konusu deneyimleri kazandırmak için fen öğretimi sürecinde öğrenciler günlük hayattaki olay ve olguları fen kavramlarıyla anlamlandırırken bilimsel becerileri uygun ve etkili bir şekilde kullanmak durumundadır. Öğrencilerden bilimsel araştırma süreçlerini yürütebilme ve değerlendirebilme, elde edilen kanıtları analiz edebilme, yorumlayabilme ve sonuçları farklı gösterim biçimleri ile temsil edebilme becerisine sahip olmaları beklenmektedir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, operasyonel tanımlama, hipotez oluşturma, deney yapma, bilimsel çıkarım yapma, bilimsel model oluşturma, tümevarımsal akıl yürütme, tümdengelimsel akıl yürütme, kanıt kullanma ve bilimsel sorgulama olmak üzere on üç fen bilimleri alan becerisine yer verilmiştir. Fen bilimleri alan becerilerinin tamamı birbiriyle ilişkili olup bazı beceriler ise birden fazla beceriyi kapsayacak biçimde yapılandırılmıştır. Bu bütünleşik yapıda olan alan becerileri süreç bileşenleriyle birlikte kullanılmayı gerektirmektedir.

Fen Bilimleri Alan Becerileri (FBAB)

Bilimsel Gözlem Becerisi (FBAB1)

Bilgiye ulaşmada veya bilgiyi yapılandırmada tüm duyularla doğrudan ya da dolaylı olarak nesne, olgu, olay ve süreçlerle ilgili veriler toplamayı ifade eder.

FBAB1. Bilimsel Gözlem

Süreç bileşenleri
FBAB1.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB1.SB2. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB1.SB3. Verileri açıklamak

Sınıflandırma Becerisi (FBAB2)

Bir nesne, canlı, olay ve olguya ait niteliklerin belirlenmesi; benzerliklerinin, farklılıklarının ve aralarındaki (örüntüyle ilgili) ilişkilerin belirlenmesi ve bunlara göre gruplandırılması ya da ayrıştırılmasını ifade eder.

FBAB2.Sınıflandırma

Süreç bileşenleri
FBAB2.SB1. Nitelikleri tanımlamak ve/veya değişkenleri belirlemek
FBAB2.SB2. Niteliklerine göre ayrıştırmak
FBAB2.SB3. Gruplandırmak
FBAB2.SB4. Etiketlemek

Bilimsel Gözleme Dayalı Tahmin Becerisi (FBAB3)

Mevcut durum/olay ile ilgili ön gözlemlerden veya deneyimlerden yola çıkarak çıkarım yapmayı ve buna ilişkin yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB3. Bilimsel Gözleme Dayalı Tahmin

Süreç bileşenleri
FBAB3.SB1. Ön bilgi ve deneyimle önerme oluşturmak
FBAB3.SB2. Gözleme dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırmak
FBAB3.SB3. Tahminlerini temellendirmek için gözlem verilerinden sonuç çıkarmak
FBAB3.SB4. Gözlemlenmemiş duruma ilişkin tahminde bulunmak
FBAB3.SB5. Tahminlerin geçerliğini sorgulamak

Bilimsel Veriye Dayalı Tahmin Becerisi (FBAB4)

Mevcut durum/olaya ilişkin eldeki veriler üzerinden hesaplamalar yapılarak yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB4. Bilimsel Veriye Dayalı Tahmin

Süreç bileşenleri
FBAB4.SB1. Verilere ve/veya ön bilgilere dayalı önerme oluşturmak
FBAB4.SB2. Veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırmak
FBAB4.SB3. Hesaplama ve tahmin yapmak
FBAB4.SB4. Tahminlerin geçerliğini sorgulamak

Operasyonel Tanımlama Becerisi (FBAB5)

Örneklerin ilişkilendirilerek veya bir şeyin nasıl çalıştığına ilişkin düşüncelerin paylaşılarak bir kavramın anlaşılmasının gösterilmesini ifade eder.

FBAB5. Operasyonel Tanımlama

Süreç bileşenleri
FBAB5.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB5.SB2. Ölçüm yapmak
FBAB5.SB3. Amaca uygun tanım yapmak

Hipotez Oluşturma Becerisi (FBAB6)

Belirlenen bir problemi çözmek amacıyla değişkenler arasındaki ilişkileri açıklamaya çalışan bilimsel, basit ve sınanabilir özelliğe sahip önermeleri ifade eder.

FBAB6. Hipotez Oluşturma

Süreç bileşenleri
FBAB6.SB1. Problemi tanımlamak
FBAB6.SB2. Neden-sonuç ilişkilerini belirlemek
FBAB6.SB3. Değişkenleri belirlemek
FBAB6.SB4. Değişkenleri kontrol etmek
FBAB6.SB5. Önerme sunmak

Deney Yapma Becerisi (FBAB7)

Salt gözlemin ötesine geçerek ölçme verileri ve onların analizlerini kullanarak bir sonuca ulaşma sürecini ifade eder.

FBAB7. Deney Yapma

Süreç bileşenleri
FBAB7.SB1. Deney tasarlamak
FBAB7.SB2. Ölçme ve veri analizi yapmak

Bilimsel Çıkarım Yapma Becerisi (FBAB8)

Gözlem verilerine dayanan destekleyici kanıtlara ve geçmiş deneyimlere dayalı bir sonuca ulaşma ve bir yargıda bulunmayı ifade eder.

FBAB8. Bilimsel Çıkarım Yapma

Süreç bileşenleri
FBAB8.SB1. Nitelikleri tanımlamak
FBAB8.SB2. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB8.SB3. Verileri yorumlamak ve değerlendirmek

Bilimsel Model Oluşturma Becerisi (FBAB9)

Zihinsel aşamalar içeren bilimsel işlemler bütününü ifade eder.

FBAB9. Bilimsel Model Oluşturma

Süreç bileşenleri
FBAB9.SB1. Açıklamalar için model önermek
FBAB9.SB2. Yeni kanıtlarla modeli yenilemek

Tümevarımsal Akıl Yürütme Becerisi (FBAB10)

Deneyimlere dayalı gözlemlerden veya deneysel olarak çıkarılmış önermelerden genellemelere ulaşmak yani deneyimlerden genelleme yoluyla bilgi üretme yöntemini ifade eder.

FBAB10. Tümevarımsal Akıl Yürütme

Süreç bileşenleri
FBAB10.SB1. Örüntü bulmak
FBAB10.SB2. Genelleme yapmak

Tümdengelimsel Akıl Yürütme Becerisi (FBAB11)

Mantıksal çıkarım adımları izlenerek genel önermelerden yola çıkılarak özel önermelerin elde edilme sürecini ifade eder.

FBAB11. Tümdengelimsel Akıl Yürütme

Süreç bileşenleri
FBAB11.SB1. Kuramsal temele dayalı hipotez kurmak ve test etmek
FBAB11.SB2. Geçerli hipotezleri yeni durumları açıklamak için kullanmak

Kanıt Kullanma Becerisi (FBAB12)

Bilimsel sorgulama, argümantasyon ve problem çözme süreçlerinin temel becerisini ifade eder.

FBAB12. Kanıt Kullanma

Süreç bileşenleri
FBAB12.SB1. Veri toplamak ve kaydetmek
FBAB12.SB2. Veri setleri oluşturmak
FBAB12.SB3. Veriye dayalı açıklama yapmak

Bilimsel Sorgulama Becerisi (FBAB13)

Bilim insanlarının gözlemlenebilir bilimsel nitelikteki bir konuyu, sorunu veya olayı anlamak ve kanıtlara dayalı olarak açıklamak için kullandıkları sistematik araştırma yöntemleri ve stratejilerinin bütününü ifade eder.

FBAB13. Bilimsel Sorgulama

Süreç bileşenleri
FBAB13.SB1. Soru veya problemi tanımlamak
FBAB13.SB2. Sorusunu/problemini cevaplamak/çözüm bulmak için bir model geliştirmek
FBAB13.SB3. Araştırmayı planlamak ve gerçekleştirmek
FBAB13.SB4. Verileri analiz etmek ve yorumlamak
FBAB13.SB5. Kanıta dayalı açıklama yapmak ve çözüm üretmek
FBAB13.SB6. Bilgiyi değerlendirmek ve paylaşmak